آمار ذخیره سدها و خشک‌ترین پاییز تاریخ

 با اظهار مدیرکل دفتر امور اجتماعی و روابط عمومی شرکت منبع های آب ایران مبنی بر بحرانی بودن حالت و قرار گرفتن ۱۹ سد مهم سرزمین در اغاز خشکی، زنگ خطر جدی به صدا درآمد. همزمان، بارش‌های مهرماه در ۲۱ استان سرزمین به صفر رسید و کارشناسان حالت جاری را «خشک‌ترین پاییز دوره آماری» می‌دانند. این حالت اضطراری، نیازمند شراکت مردمی سریع برای عبور از بحران است. اما آخرین آمارها و داده‌های رسمی چهره‌ای از آینده آبی سرزمین نشان خواهند داد؟

۱۹ سد مهم سرزمین در اغاز خشکی؛ فراخوان به شراکت مردمی

عباسعلی کیخائی، مدیرکل دفتر امور اجتماعی و روابط عمومی شرکت منبع های آب ایران، بر شدت بحران آب در سرزمین پافشاری کرد. او در نشست اصفهان تصریح کرد که از تعداد ۲۰۰ سد سرزمین، ۱۹ سد رو به خشکی است و این یک علامت خطر جدی برای مدیریت منبع های آبی سرزمین محسوب می‌شود.

او گفت که مدیریت بحران آب تنها ماموریت وزارت نیرو نیست و شراکت مردمی تنها راه برون‌رفت از این حالت بحرانی است. هیچ برنامه‌ای در حوزه آب بدون شراکت مردم و تشکل‌های مردمی به نتیجه نخواهد رسید.

تنش آبی شدید در ۵۰ شهر و خالی بودن ۶۵ درصد مخازن

کیخائی با گفتن این که ۵۰ شهر سرزمین اکنون در تنش آبی شدید قرار دارند، خاطرنشان کرد که ۶۵ درصد مخازن سدهای سرزمین خالی است.

وی پافشاری کرد که حتی در تهران نیز با مشکل افتآب روبه رو هستیم. در حالی که در پاییز مصرف آب افت می‌یابد، به علت نبوده است بارندگی کافی منبع های جانشین نداریم و انتقال آب از طالقان، فقطً یک راه‌حل موقت و مسکن است.

اصفهان، نماد بحران ملی: ۴۵ روز تا چالش آب شرب

استان اصفهان با ۵ میلیون جمعیت، وابسته به زاینده‌رود است که از سال ۱۳۹۰، بیشتر از ۹۰ درصد اوقات خشک بوده است. سد زاینده‌رود اکنون تنها ۱۶۴ میلیون مترمکعب ذخیره دارد که معادل ۱۸ درصد ظرفیت آن است.

گزارش‌های رسمی هشدار خواهند داد که ورودی آب به سد زاینده‌رود تنها ۶ مترمکعب بر ثانیه است، در حالی که برای فراهم شرب، ۳۰ مترمکعب نیاز است. رئیس شورای شهر هشدار داده که بدون توقف برداشت‌های صنعتی، بحران آب شرب برای ۵ میلیون نفر در ۴۵ روز آینده فرا می‌رسد.

فرونشست زمین، فاجعه گاوخونی و خشم کشاورزان

خشکی زاینده‌رود تبدیل افزایش شدید برداشت از سفره‌های زیرزمینی و تشدید اتفاق فرونشست زمین در دشت اصفهان-برخوار شده است. این فرونشست با نرخ ۱۵ سانتی‌متر در سال، خیابان‌ها و ساختمان‌ها را تهدید می‌کند.

خشک شدن تالاب گاوخونی، ۲۷۰۰ کیلومترمربع فضای خالی تشکیل کرده و ریزگردها را تشدید کرده است. کشاورزی، که ۴۰ درصد اشتغال استان را فراهم می‌کند، ۵۰ درصد تشکیل خود را از دست داده و کشاورزان به علت عدم فراهم حق‌آبه، به اعتراضات خیابانی روی آورده‌اند.

آمارهای رسمی: افت ۷۰ درصدی بارش و خشک‌ترین پاییز آماری

گزارش‌های رسمی مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، حالت بحرانی منبع های آبی سرزمین را در ششمین سال متوالی خشکسالی، تشدید می‌کند.

ارتفاع کل ریزش‌های جوی سرزمین در ماه مهر، تنها نزدیک به ۱.۹ میلی‌متر ثبت شده که نسبت به میانگین درازمدت، کاهشی بیشتر از ۷۰ درصدی را مشخص می کند.

پیامدهای چندوجهی تنش آبی در سطح ملی

تنش آبی، فراتر از کمبود، به مهاجرت، اعتراضات و سلامت منجر شده است. در ایران، ۸۰ درصد منبع های آبی تحت تنش شدید قرار دارد.

اقتصادی: زیان ۱۰ میلیارد دلاری کشاورزی در سال ۱۴۰۴ گزارش شده است.

سلامت: ریزگردها و طوفان‌های شنی، سل و بیماری‌های چشمی را افزایش داده‌اند. آلودگی هوا در اصفهان نیز با افزایش ۲۰ درصدی دی‌اکسید گوگرد، سلامت شهروندان را تهدید می‌کند.

اجتماعی و امنیتی: شهرهایی همانند مشهد، تبریز و بندرعباس در “پیشانی تنش” قرار دارند. این چنین، تنش آبی تبدیل افزایش مهاجرت اجباری از مناطق خشک به شمال سرزمین شده است.

راهکارها، چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

متخصصان بر این باورند که افزایش منفعت‌وری آب بدون افت مصرف در قسمت‌هایی چون کشاورزی، مؤثر نخواهد می بود. ایران هم چنان از ۸۳ درصد منبع های آب تجدیدپذیر خود منفعت گیری می‌کند، در حالی که سقف مصرف پایدار ۴۰ درصد است.

چشم‌انداز دلواپس‌کننده

پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰، ایران در حالت «سیاه» تنش آبی قرار گیرد. بدون اصلاحات بنیادین، مهاجرت ۱۰ میلیونی و فروپاشی کشاورزی پیش‌بینی می‌شود.

راه برون‌رفت شامل کشاورزی دقیق، بازسازی قنات‌ها، گسترش آب‌شیرین‌کن‌ها و دیپلماسی آب با همسایگان است. اما تنها راه سریع، شراکت مردمی در مصرف مسئولانه آب است.