برنامه‌ریزی شهری فرا‌یندی است که با تدبیر‌ها و ترتیبات گوناگون برای گسترش و مدیریت شهر‌ها به‌منظور ترویج زندگی شهری بهتر می‌پردازد. این برنامه شامل موضوعات مختلفی همانند گسترش عمرانی، حمل‌ونقل، محیط‌زیست، مسکن، امور اقتصادی و اجتماعی، آب و انرژی، فضا‌های عامه و فرهنگی می‌شود که مقصد آن ترقی کیفیت زندگی در شهر‌ها، رفع مشکلات حاضر و تحقق پایداری شهری است. به بهانه روز اول آبان‌ماه، روز آمار و برنامه‌ریزی، به اولین برنامه‌ریزی بین‌زمانجامع شهری اصفهان از زمان راه‌اندازی قانون شهرداری‌ها می‌پردازیم.
برنامه‌های بین‌زمان (پنج‌ساله) شهرداری‌ها
برنامه‌های بین‌زمان بخشی از چارچوب کلان برنامه‌ریزی و مدیریت شهر‌ها محسوب می‌شوند که ابزاری برای پیوند بین برنامه‌های درازمدت (مطرح‌های گسترش شهری و برنامه‌های راهبردی) با بودجه‌های سالانه هستند. در واقع برقراری هم‌پیوند و مستحکم‌سازی برنامه‌های گسترش شهری یکی از عواملی است که جهت موفقیت این برنامه‌ها در عمل می‌گردند. این برنامه‌ها (پنج‌ساله) ماموریت سازمان شهرداری و همه واحد‌های تابعه را با هدف حل مشکلات شهر آشکار و سامانده‌ی کرده و بر اجرایی‌شدن برنامه و ربط آن با بودجه سالانه تأکید دارند.
تاریخچه برنامه‌های بین‌زمان (پنج‌ساله) در شهرداری‌ها
در ایران، مطابق ماده ۱۵ قانون نو‌سازی و عمران شهری مصوب ۱۳۴۷ شمسی، شهرداری‌ها مکلف به تهیه برنامه عملیاتی عمران، نو‌سازی و اصلاحات پنج‌ساله شهر بر پایه طرح جامع شهر می‌باشند که باید به تصویب انجمن شهر (شورای اسلامی شهر) و پذیرش وزارت کشور برسد. همچنین مطابق بند هشتم ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها مصوب ۱۳۳۱، شهرداری ملزم به تنظیم نظر برنامه ساختمانی و اجرای آن، بعد از تصویب انجمن شهر شورای اسلامی شهر است. ماده ۲۵ آیین‌نامه مالی شهرداری‌ها مصوب ۱۳۴۶ نیز تصریح می‌کند بودجه شهرداری‌ها باید بر پایه مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر، برنامه‌ها، ماموریت‌ها و فعالیت‌های گوناگون و هزینه هر یک از آن‌ها بر پایه دستورالعمل‌هایی که وزارت کشور ابلاغ می‌کند، تنظیم گردد.
اولین برنامه‌ریزی بین‌زمانجامع شهری اصفهان از زمان راه‌اندازی قانون شهرداری‌ها
شهرداری اصفهان یک برنامه پنج‌ساله از سال ۱۳۱۶ تا سال ۱۳۲۰ شمسی تنظیم کرده که نخستین برنامه‌ریزی بین‌زمانجامع شهری اصفهان از زمان راه‌اندازی قانون شهرداری‌ها و در قالب طرح پنج‌ساله محسوب می‌شود که نظام مدیریت شهری را در حوزه‌های گوناگون گسترش و تغییرات عمرانی و شهر‌سازی شهر اصفهان متحول کرده است. در متن پرونده این سند ده ماده از قبیل تهیه نقشه کامل شهر، تکمیل و گسترش خیابان‌های شهر اصفهان، ساخت عمارت و کاخ شهرداری در میدان دروازه دولت و تشکیل ساختمان سد دو طرف زاینده‌رود برای جلوگیری از طغیان آب زاینده‌رود (از پل مارنان تا سپس از پل سی‌وسه‌پل) ذکر شده که با اتفاق آرا تصویب گردیده و با مراعات ترتیب بر پایه اهمیت موارد درج و خواست انجام عمل بر روی آن صادر شده است. در آخر سند، مخارج هریک از اقلام برآورد شده و خواسته شده اعتبار آن تعیین و انجمن شهرداری هم مسبوق شود.
مطرح تفصیلی نخستین برنامه پنج‌ساله شهرداری
آقای اعزار رئیس انجمن شهرداری اصفهان در سال ۱۳۱۶ در توضیح این برنامه و در واقع در متن توجیه‌ی آن نوشته است مطابق نظر شماره (۵۶۸) مورخ ۲۲/۱/۱۳۱۶ به انضمام برنامه پنج‌ساله شهرداری اصفهان که در جلسه انجمن شهرداری نقل گردید، قبل از دیگر مزایایی که برنامه فوق‌الذکر دارا است، زیاد‌تر از این حیث سودمند است که برای زمان پنج سال و به‌طورقطع تکلیف شهرداری از یک طرف و اهالی شهر از طرف دیگر روشن و معلوم است. برنامه فوق‌الذکر با دقت کامل و با درنظرگرفتن احتیاجات تنظیم گردیده و با اصلاحاتی از طرف انجمن شهرداری و آقای شهردار در این جلسه به‌عمل‌آمده که خصوصیات آن همان‌گونه که در ورقه ضمیمه احتیاط می‌شود از هر حیث جامع بوده و به‌اتفاق آرا تصویب گردید. به نظر انجمن شهرداری مقتضی است برنامه مزبور به تصویب همه مقامات عالی برسد که در آینده تصرفاتی در آن نشود و عملی گردد و بعدا برای استحضار عامه مفاد آن اعلان شود. با توجه به تنوع موضوعات در این سند، بعد از این، در قالب پرونده‌های جداگانه به روال انجام و شکل‌گیری و تکامل این موارد در ساختار شهری اصفهان خواهیم پرداخت.
