ردپای ظلم ظل السلطان به اصفهان در آلبوم‌های کاخ گلستان

۷۴ آلبوم کاخ گلستان؛ مستند تخریب بنا‌های صفوی اصف‌هان توسط ظل‌السلطان

<p dir="RTL"انتشار ۷۴ آلبوم از آرشیو کاخ گلستان که شامل ۳۲۰۰ عکس از دوره قاجار است، رویدادی دلنشین و مهم بود که علاوه بر پژوهشگران، مورد استقبال عموم مردم نیز قرار گرفت. این آلبوم‌ها و مجموعه عکس‌ها ظرفیت بالای پژوهشی برای متخصصان دارد و به‌زودی نتایج بهره‌گیری از این ذخیره‌گاه تصویری در پژوهش‌های آتی نمایان خواهد شد.

<p dir="RTL"از نکات بارز این آلبوم‌ها می‌توان به گستره جغرافیایی تصاویر اشاره کرد؛ عکس‌های مهم و جالبی از نقاط گوناگون ایران، به‌خصوص شهرهای کلیدی، به ثبت رسیده که اصفهان یکی از شاخص‌ترین آن‌هاست. تصاویر اصفهان در دوره قاجار از این جهت حائز اهمیت‌اند که در این آلبوم عکس‌هایی قرار دارد که ظل‌السلطان، حاکم وقت اصفهان، به ناصرالدین شاه تقدیم کرده و در آن‌ها کاخ‌ها و بناهایی دیده می‌شود که اکنون خبری از آن‌ها نیست.

199-36

<p dir="RTL"ظل‌السلطان که به ویرانگر بناهای تاریخی اصفهان شهرت دارد، در دوران طولانی حکومت خود بر این شهر، کاخ‌ها و بناهای باارزش را نابود کرد. این واقعه از عکس‌های همین مجموعه و همچنین روایت هنری رنه، جهانگرد اروپایی که در زمان حکومت مسعود میرزا ملقب به ظل‌السلطان از ایران بازدید کرد، شده است. او نوشته است: ظل‌السلطان تعداد بسیاری از کاخ‌های عالی و شاهکارهای ممتاز اصفهان را که جهت حیرت جهانیان می‌بود نابود کرد. در واقع، آخرین سال‌های حکومت ظل‌السلطان در اصفهان به منزله طوفانی ویرانگر بود چون او که با به شاهی رسیدن برادرش مظفرالدین‌شاه امید سلطنت خود را از دست داده بود، به‌تلافی، بیش از پیش این شاهکارهای برجسته را که در دنیا بی‌نظیر می‌بودند خراب کرد و مصالح آن‌ها را فروخت!"

<p dir="RTL"یکی از ۷۴ آلبوم منتشرشده از مجموعه کاخ گلستان، تصاویر باقی‌مانده از کاخ‌ها و بناهای تاریخی مهمی از اصفهان است که توسط خود ظل‌السلطان به ناصرالدین شاه تقدیم شده و بعدها توسط همین فرد تخریب شده‌اند. بر اساس نظر بسیاری از صاحبنظران و مورخین، علت مهم این عمل جنون‌آمیز، محو شکوه و عظمت عصر صفوی از دیدگان عموم توسط قاجارها بوده است. باغ و قصر سعادت‌آباد، عمارت هفت‌دست، قصر نمکدان، آینه‌خانه، بهشت برین، بهشت آئین، انگورستان، بادامستان، نارنجستان، کلاه‌فرنگی، باغ تخت، باغ آلبالو، باغ طاووس، عمارت و باغ نقش جهان، باغ فتح‌آباد، گلدسته، تالار اشرف، عمارت خورشید، سرپوشیده، عمارت خسروخانی، باغ زرشک، باغ چرخاب، باغ محمود، باغ صفی میرزا، باغ قوشخانه، باغ نظر، عمارت و سردر باغ هزارجریب، عمارت جهان‌نما برخی از ابنیه عصر صفوی تخریب‌شده توسط ظل‌السلطان می‌باشند که تصاویر آن‌ها در این مجموعه منتشرشده نیز وجود دارد.

<p dir="RTL"مسئله دیگر در این ۷۴ آلبوم، عکس‌هایی است که از زاینده‌رود و مسیر و جریان این رود دائمی به ثبت رسیده که می‌تواند منبع مفیدی برای پژوهشگران و کارشناسان تاریخی و محیط زیست باشد. آنچه در این آلبوم‌های تازه منتشرشده که تنها بخشی از هزاران مجموعه عکس در موزه‌ها و بناهای تاریخی نگهداری می‌شود، به چشم می‌آید این است که ظلم هیچ‌گاه در تاریخ فراموش و ناپدید نمی‌شود، همان‌گونه که ردپای ظلم ظل‌السلطان به اصفهان در آلبوم‌های کاخ گلستان و تاریخ به ثبت رسیده است.