تحلیل تطبیقی طب ابنسینا با مکاتب طبیقدیمی و اسلامی؛ آیا پاسخگوی احتیاجات پزشکی امروز باشد

تحلیل تطبیقی طب ابنسینا با مکاتب طبیقدیمی و اسلامی؛ آیا پاسخگوی احتیاجات پزشکی امروز باشد؟, به نقل از اصفهانیا، حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در همایش ملی ابنسینا و دانش پزشکی، تأکید کرد که حضور او در این جمع بر پایهٔ وفاداری به ابنسینا و مباحث فلسفی است و خداوند او را تاوفیق داده تا در مسیر فلسفه و مکتب ابنسینا فعال باشد.

وی با اشاره به جایگاه شورای عالی انقلاب، گفت که ماموریت آن حمایت از برنامههای علمی و فلسفی مانند این همایش است و امیدوار است که به ناظر تعامل حداکثری بین طب ایرانی و طب جدید شویم تا بتوانیم چالشهای حاضر را بهصورت مدلانه و سازنده رفع کنیم. خسروپناه الطبی ابنسینان بنایی بر پنج اصل اساسی دارد که بدون درک عمیق آنها، نمیتوان به فهم دقیقی از طب سینوی دست یافت.

این اصول عبارتاند از مبانی هستیشناختی، معرفتشناختی، انسانشناختی، طبیعتشناختی و راهحلشناختی. در هستیشناختی،، ابنسینا به اصالت وجود قائل است، در حالی که برخی فیلسوفان بر اصالت ماهیت پافشاری دارند.

وی تأکید کرد که استفاده از عبارت طب سنتی برای این دانش مناسب نیست و بهتر است آن را طب ایرانی نامگذاری کنیم، چون واژه سنتی-ä از انگلیسی شده و مفهوم دانش بومی ما را به درستی منتقل نمیکند. در انسانشناختی، ر پناه گفت ابنسینا به دوگانگی نفس و بدن باور داشت که این باور تأثیرات عمیقی بر نظرات پزشکی او داشته است.

همچنین در طبیعتشناختی، اصولی چون عاملیت، مباشرت و تاثیرات ذاتی طبیعت بسیار حائز اهمیت هستند. در راهحلشناختی، او اظهار کرد ابنسینا راهحلهای علمی خود را تا حدی از ارسطو و فلوتین به ارث برده است، اما نوآوریهای زیادی هم در آثارش مشاهده میشود.

ه در اندیشه ابنسینا، نگرش خاص وی به امتحانات است.

او امتحانات را از یقینهای فلسفی استنباط کرده و تفسیری خاص از آن ارائه داده، لذا باید امتحانات او در طب را تحت نظریات فلسفیاش تحلیل کرد. خسروپناه افزودهانچه ابنسینا تحت تأثیر بزرگان چون رازی، ارسطو و جالینوس قرار گرفته و ارسطو را نیز ترجیح داده، اما موفق شد یک پارادایم پزشکی تازه بسازد.

امه داد ابنسینا کتاب قانون را تالیف کرد که شامل کلیات طب، ادویه مفرده، امراض اعضا، امراض عمومی بدن و ادویه مرکبه بود.

او ä، رسالههای مستقلی نیز دارد مانند مقاله در احکام ادویه و رساله طبیعی. پس از او، پزشکان آخرین همانند اسماعیل بن حسین جورجانی، طبیب حول قطبالدین محمد در خوارزم و دیگران، آثاری چون ذخیره خوارزمشاهی و کاملالصناعات را� تألیف کردند.

اینسلسله به پزشکان دیگری چون علی بن عباس مجوسی اهوازی و محمومؤمن بن محمدزمان (حکیم مومن) رسید که کتاب تحفه المومنین را نوشت و در نهایت سید محمد حسین عقیلی خراسانی شیرازی بود که آثاری چون خلاصه الحکمه، ادویه مفرده، قرابادین کبیر و معالجات را که امروزه در کلیه طب ایران از آنها استفاده میشود.

سیر تکاملی طب سینو در تاریخ mé دارد خسروپناه گفت این سلسله از âداران طب ابنسینا نشان میدهد که آثار و راهحلهای وی بهصورت جدی جستجو شده و همچنان ادامه دارد. خوشبختانه، در اخ، با کار افرادی چون مرحوم دکتر اصفهانی و دکتر ولایتی، طب احیا شده و مقالات متعددی در ژورنالهای بینالمللی درباره آن منتشر شده است که با استفاده از متدولوژیهای جدید، آثار ابنسینا را مورد بررسی قرار دادهاند.

بنابراین باید توجه داشت که تکامل این همچنان ادامه دارد و میتواند منبع الهام باشد. در پاسخ به سؤال مهم این که آیا طب سینوی باید فقط در بستر تاریخ علم قرار گیرد یا اینکه میتواند احتیاجات امروز ما را هم باشد؟، او گفت بهطور قطعی، هیچی انکار جایگاه علمی ابنسینا نمیکند و برخی او را دانشمند بینظیر در زمینههای مختلف میدانند.

اما هرچند دانش هر عالمی — از جمله ابنسینا — در بستر تاریخ مفهوم خود را نشان میدهد و احتمالاً دیگر نمیشود از قانون برای درمانهای پزشکی استفاده کرد. همچنین، ر قال طب امروز مدرن جایگاه ویژه خود را دارد و باید جستجو و ارزیابی کرد که تا چه حد میتوانیم از به عبارت دیگر، باید کرد که آیا کتاب قانون ía میتواند در سهای بالینی مورد استفاده قرار گیرد یا خیر.

مقایسه تطبیقی طب ابنسینا با های طبی قبل از دوران مدرن در ایران و کشورهای اسلامی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برای بررسی دقیق یا عدم دقت به آثار ابنسینا، علینا میتوان طب ابنسینا را بهصورت تطبیقی با های طبی که پیش از دوران مدرن در ایران و کشورهای اسلامی وجود داشتند، مقایسه کرد.

مثلاً، همانطور که گفیم، طب ابنسینا تحت تأثیر بقراط، جالینوس و ارسطو قرار دارد، اما نوآوریهای خاصی در فلسفه و هستیشناسی دارد که بهطور ذاتی بر طب او نیز تأثیرگذاشته است. خسروپناه افزود ابنسینا همانند بزرگانی چون بقراط و جالینوس تحت تأثیر قرار گرفته، اما خود شامل نوآوری و خلاقیتهای بسیار بوده است.

بنابراین میتوانیم این متون را در یک مطالعه تطبیقی با های طبی دیگر و تا حد امکان بهتر درک کنیم که او چقدر بر تطور طب و فلسفه تأثیر گذاشته است. وی تأکید کرد فرد دیگر مثل مشرب اشراقی و طب کیمیایی نیز در پزشکی ایران اثرگذار بودهاند. اشراقیگی در دوران مغول و صفوی رونق یافت و طبیبانی چون بهادر رازی و داود عمر ابنطاکی در پی ترکیب علوم خفی و طب بودند.

طب کیمیایی نیز که با بهرهگیری از مواد فلزی و معدنی انجام میشد، به راهحلهای مخصوصی وابسته بود — مثلاً در کشتهسازی — و داروهای خاصی را تدوین میکرد. **بدون شک** ابنسینا به کیمیای، به این دلیل باید طب سینوی خود را با این ها مقایسه کرد. نسخه چهارم شامل طب مبتنی بر روایات دینی است که برخی طب اسلامی مینامند. در این رویه، از آیات و روایات برای درمان استفاده میشد.

بنابراین، **مقایسه ضروری** طب ابنسینا با طب مدرن و سایر های لازم است. وی پرسید آیا با طب ابنسینا و نظریههای وی میتوان طب را ارتقا داد؟ این پرسش میتواند به دو منجر شود یا این که طب سینی در موزه بماند و فقط بهعنوان تاریخی مورد بررسی قرار گیرد، یا این که در عمل امروزی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

پایانچین، خسروپناه تصریح کرد ملزوم است که **بینالمللیسازی** مطالعات طب سنتی تقویت شود، بهویژه با تصویب قانون تازه برای همکاریهای علمی بینالمللی، تا بتوانیم, منبع اصفهانا نیا