تفسیر کامل جزء دوازدهم قرآن از سوره هود تا نیمه سوره یوسف با ترجمه فارسی, جزء دوازدهم قرآن کریم از آیه ششم سوره هود آغاز شده و تا آیه پنجاه و دوم سوره یوسف ادامه دارد. این بخش از کتاب مقدس شامل تعالیم عمیق الهی، قصص انبیاء و آیات احکام است که در اینجا با متن عربی و ترجمه فارسی به تفصیل بررسی شده است.
ادامه سوره هود توحید، نبوت و معاد وَمَا مِنْ دَابَّهٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَیَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ کُلٌّ فِی کِتَابٍ مُبِینٍ ﴿۶﴾ هیچ موجود متحرکی در زمین وجود ندارد مگر اینکه روزی او بر عهده خدا باشد.
وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّهِ أَیَّامٍ وَکَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ﴿۷﴾ خدای متعال آسمانها و زمین را در شش روز آفرید و عرش قدرت او بر روی آب قرار داشت تا انسانها را بسنجد که کدامشان بهتر عمل میکند. اگر بگویی مردم پس از مرگ زنده میشوند، کافران میگویند این تنها جادوی آشکار است.
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَىٰ أُمَّهٍ مَعْدُودَهٍ لَیَقُولُنَّ مَا یَحْبِسُهُ ﴿۸﴾ اگر عذاب را به مدت کوتاهی به تأخیر بیندازیم، میگویند چه مانعی دارد که نیاید؟
طبیعت نفس انسانی در برابر نعمت و بلایا وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَهً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَیَئُوسٌ کَفُورٌ ﴿۹﴾ اگر انسان را نعمتی بدهیم و بعد بگیریم، او از رحمت آینده ناامید و نسبت به نعمتهای گذشته ناشکر میشود.
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَیَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّیِّئَاتُ عَنِّی ۚ إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ ﴿۱۰﴾ اگر پس از سختی، راحت به او برسد، میگوید بدیها از من رفت و در غفلت از آینده، شادمان و خودخواه میشود.
إِلَّا الَّذِینَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِکَ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَأَجْرٌ کَبِیرٌ ﴿۱۱﴾ مگر کسانی که در سختی و راحت صبر کردند و اعمال صالح انجام دادند؛ برای آنها مغفرت و اجر عظیم است.
تثبیت قلب پیامبر و معجزه قرآن فَلَعَلَّکَ تَارِکٌ بَعْضَ مَا یُوحَىٰ إِلَیْکَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَکٌ ﴿۱۲﴾ احتمالاً تو برخی از وحی را به خاطر اعتراضات بگذاری، اما تو تنها انذاردهی و خدا بر هر چیز وکیل است.
أَمْ یَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ ﴿۱۳﴾ آیا میگویند پیامبر قرآن را افترا کرده؟ بگو ده سوره مثل آن بیاورید و هرکس را به جز خدا میتوانید کمک بخوانید.
فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ﴿۱۴﴾ اگر پاسخ ندادند، بدانید که قرآن با علم خدا نازل شده و معبود جز او نیست؛ آیا تسلیم میشوید؟
مقایسه دو گروه طالبان دنیا و طالبان آخرت مَنْ کَانَ یُرِیدُ الْحَیَاهَ الدُّنْیَا وَزِینَتَهَا نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِیهَا وَهُمْ فِیهَا لَا یُبْخَسُونَ ﴿۱۵﴾ کسانی که تنها دنیا را میخواهند، ثمر اعمالشان در دنیا کامل داده میشود و کم نمیشود.
أُولَٰئِکَ الَّذِینَ لَیْسَ لَهُمْ فِی الْآخِرَهِ إِلَّا النَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِیهَا وَبَاطِلٌ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ ﴿۱۶﴾ اینان در آخرت تنها آتش دارند، اعمالشان باطل شده و آنچه ریاکارانه میکردند بیمعناست.
أَفَمَنْ کَانَ عَلَىٰ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّهِ وَیَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَمِنْ قَبْلِهِ کِتَابُ مُوسَىٰ إِمَامًا وَرَحْمَهً ﴿۱۷﴾ آیا کسی که بر دلایل روشن از رب است و شاهدی از قرآن دارد و تورات پیش از آن امام و رحمت بود، مانند کافران است؟
سزاوارترین ظلم دروغ بر خدا وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ کَذِبًا ۚ أُولَٰئِکَ یُعْرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمْ وَیَقُولُ الْأَشْهَادُ هَٰؤُلَاءِ الَّذِینَ کَذَبُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ ﴿۱۸﴾ ظالمتر از کسی که دروغی بر خدا بافریند وجود ندارد. در قیامت بر خدا عرضه میشوند و شاهدان میگویند اینان دروغ بر خدا بستند. لعنت خدا بر ظالمان باد.
الَّذِینَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَیَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَهِ هُمْ کَافِرُونَ ﴿۱۹﴾ آنانی که از راه خدا بازدارند و میخواهند آن را کج کنند و در آخرت کافرند.
أُولَٰئِکَ لَمْ یَکُونُوا مُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَمَا کَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیَاءَ ۘ یُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ ﴿۲۰﴾ اینان در زمین نمیتوانند خدا را عاجز کنند، هیچ ولیی غیر از خدا ندارند، عذابشان دوچندان میشود و نمیتوانند شنوند و نبینند. أُولَٰئِکَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا کَانُوا یَفْتَرُونَ ﴿۲۱﴾ اینان خود را زیان رساندند و افترایاتشان از بین رفت.
لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِی الْآخِرَهِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ ﴿۲۲﴾ یقیناً در آخرت زیانکارترین مردم هستند. بشارت برای مؤمنان متقین إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُولَٰئِکَ أَصْحَابُ الْجَنَّهِ ۖ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ ﴿۲۳﴾ بیشک کسانی که ایمان آوردند، صالح عمل کردند و به رب خود اطمئنان یافتند، اهل بهشتند و در آن جاودانه میمانند.
مَثَلُ الْفَرِیقَیْنِ کَالْأَعْمَىٰ وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِیرِ وَالسَّمِیعِ ۚ هَلْ یَسْتَوِیَانِ مَثَلًا ۚ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ ﴿۲۴﴾ مثال دو گروه (مشرک و مؤمن) مانند نابینا و کر در برابر بینا و شنوا است. آیا این دو برابرند؟ آیا یادتان نمیآید؟ قصه حضرت نوح (ع) و طوفان بزرگ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ إِنِّی لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ ﴿۲۵﴾ ما نوح را به قومش فرستادیم که گفت من برایتان انذاردهی صریح هستم.
أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ۖ إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ عَذَابَ یَوْمٍ أَلِیمٍ ﴿۲۶﴾ تنها خدا را پرستش کنید، من از عذاب روز دردناک برایتان میترسم.
فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاکَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاکَ اتَّبَعَکَ إِلَّا الَّذِینَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِیَ الرَّأْیِ ﴿۲۷﴾ اشراف کافر گفتند تو بشری مثل مایی، پیروانت تنها اراذل و بیتفکرند، هیچ برتری برای تو نمیبینیم و فکر میکنیم دروغگوید.
منطق نوح در پاسخ به استکبار قوم قَالَ یَا قَوْمِ أَرَأَیْتُمْ إِنْ کُنْتُ عَلَىٰ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّی وَآتَانِی رَحْمَهً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّیَتْ عَلَیْکُمْ أَنُلْزِمُکُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا کَارِهُونَ ﴿۲۸﴾ نوح گفت اگر من بر حجت روشن از ربم هستم و مرا رحمتی داده که از شما پنهان مانده، آیا میتوانم شما را وادار کنم در حالی که از آن متنفرید؟
وَیَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مَالًا ۖ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ۚ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِینَ آمَنُوا ﴿۲۹﴾ ای قوم! از شما مال نمیخواهم، اجرم فقط از خداست و مؤمنان را برای رضایتان نمیراند، چون آنها به رب خود میروند، اما شما قومی جاهلید. وَیَا قَوْمِ مَنْ یَنْصُرُنِی مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ ۚ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ ﴿۳۰﴾ اگر آنها را برکنار کنم، چه کسی مرا از خدا یاری میرساند؟
آیا متذکر نمیشوید؟ وَلَا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّی مَلَکٌ ﴿۳۱﴾ نوح گفت گنجینههای خدا نزد من نیست، غیب نمیدانم، فرشته نیستم و برای ضعیفانی که تحقیر میکنید نمیگویم خدا بهشان خیر نخواهد داد. خدا دلها را بهتر میداند.
تهدید قوم و پاسخ نوح قَالُوا یَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَکْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ ﴿۳۲﴾ قوم گفتند تو با ما جدال کردی و زیاد کردی، اگر صادق هستی عذاب را بیاور. قَالَ إِنَّمَا یَأْتِیکُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ ﴿۳۳﴾ نوح گفت تنها خدا آن را میآورد اگر بخواهد و شما نمیتوانید خدا را عاجز کنید.
وَلَا یَنْفَعُکُمْ نُصْحِی إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَکُمْ إِنْ کَانَ اللَّهُ یُرِیدُ أَنْ یُغْوِیَکُمْ ۚ هُوَ رَبُّکُمْ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ ﴿۳۴﴾ نصیحت من سود ندارد اگر خدا بخواهد شما را گمراه کند. او رب شماست و به او برمیگردید. وحی به نوح درباره سرنوشت قوم أَمْ یَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرَامِی وَأَنَا بَرِیءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ ﴿۳۵﴾ آیا میگویند تو افترا کردی؟
بگو اگر افترا کردهام گناه بر من است و من از جرایم شما بریئم. وَأُوحِیَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ یُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا کَانُوا یَفْعَلُونَ ﴿۳۶﴾ به نوح وحی شد از قوم تو جز کسانی که ایمان آوردند، دیگر کسی ایمان نخواهد آورد، از اعمالشان غمگین نشو.
وَاصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنَا وَوَحْیِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِی فِی الَّذِینَ ظَلَمُوا ۚ إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ ﴿۳۷﴾ کشتی را زیر نظر ما و به وحی ما بساز و درباره ظالمان با من مخاطب نشو، چون آنها غرق میشوند.
سخریه قوم و ساخت کشتی وَیَصْنَعُ الْفُلْکَ وَکُلَّمَا مَرَّ عَلَیْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ ۚ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْکُمْ کَمَا تَسْخَرُونَ ﴿۳۸﴾ نوح کشتی میساخت و هرگاه اشراف قوم میگذشتند، او را مسخره میکردند. نوح گفت اگر ما را مسخره میکنید، ما هم شما را در روز عذاب مسخره میکنیم.
فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَأْتِیهِ عَذَابٌ یُخْزِیهِ وَیَحِلُّ عَلَیْهِ عَذَابٌ مُقِیمٌ ﴿۳۹﴾ به زودی میدانید که بر کی عذاب خزیآور و پایدار نازل میشود.
شروع طوفان و سوار شدن بر کشتی حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِیهَا مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ وَأَهْلَکَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَیْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ ۚ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ ﴿۴۰﴾ تا وقتی امر ما آمد و تنور (نشانه آغاز طوفان) جوشید، گفتیم از هر حیوان یک جفت، خانوادهات و مؤمنان را سوار کن، جز کسانی که حکم غرق بر آنها سابق بود. با نوح تنها تعداد کمی ایمان آوردند.
وَقَالَ ارْکَبُوا فِیهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا ۚ إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ ﴿۴۱﴾ نوح گفت با نام خدا سوار شوید، حرکت و توقف کشتی به إرادته است. رب من غفور و رحیم است. ماجرای پسر نوح و غرق شدن کافران وَهِیَ تَجْرِی بِهِمْ فِی مَوْجٍ کَالْجِبَالِ وَنَادَىٰ نُوحٌ ابْنَهُ وَکَانَ فِی مَعْزِلٍ یَا بُنَیَّ ارْکَبْ مَعَنَا وَلَا تَکُنْ مَعَ الْکَافِرِینَ ﴿۴۲﴾ کشتی در موجهای کوهین میچرخید.
نوح پسرش را که در کنار بود صدا زد پسرم! با ما سوار شو و با کافران نباش. قَالَ سَآوِی إِلَىٰ جَبَلٍ یَعْصِمُنِی مِنَ الْمَاءِ ۚ قَالَ لَا عَاصِمَ الْیَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ ۚ وَحَالَ بَیْنَهُمَا الْمَوْجُ فَکَانَ مِنَ الْمُغْرَقِینَ ﴿۴۳﴾ پسر گفت به کوهی پناه میبرم که مرا از آب نجات دهد. نوح گفت امروز هیچ ملجایی از امر خدا نیست، جز کسی که خدا رحم کند. موج بینشان حائل شد و پسر غرق گردید.
وَقِیلَ یَا أَرْضُ ابْلَعِی مَاءَکِ وَیَا سَمَاءُ أَقْلِعِی وَغِیضَ الْمَاءُ وَقُضِیَ الْأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِیِّ ۖ وَقِیلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ ﴿۴۴﴾ فرمان آمد ای زمین آبات را بلع کن، ای آسمان بارانات را قطع کن. آب کم شد، امر تمام شد و کشتی بر کوه جودی استوار گردید. دوری از رحمت خدا بر قوم ظالم باد.
دعای نوح برای پسرش و پاسخ الهی وَنَادَىٰ نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِی مِنْ أَهْلِی وَإِنَّ وَعْدَکَ الْحَقُّ وَأَنْتَ أَحْکَمُ الْحَاکِمِینَ ﴿۴۵﴾ نوح به رب دعا کرد پروردگار! پسرم از اهل من است، وعده تو حق است و تو بهترین داوران هستی.
قَالَ یَا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ ۖ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ ۖ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ ۖ إِنِّی أَعِظُکَ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْجَاهِلِینَ ﴿۴۶﴾ خدا فرمود ای نوح! او از اهل تو نیست، چون عملش صالح نیست. از من چیزی نپرس که علم نداری، تو را نصیحت میکنم که از جاهلین نشو.
قَالَ رَبِّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ أَنْ أَسْأَلَکَ مَا لَیْسَ لِی بِهِ عِلْمٌ ۖ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِی وَتَرْحَمْنِی أَکُنْ مِنَ الْخَاسِرِینَ ﴿۴۷﴾ نوح گفت پروردگار! از پرسش آنچه علم ندارم به تو پناه میبرم، اگر مرا نبخشی و رحم نکنم، زیانکاران خواهم بود.
قِیلَ یَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا وَبَرَکَاتٍ عَلَیْکَ وَعَلَىٰ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَکَ ۚ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ یَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِیمٌ ﴿۴۸﴾ ندای آمد ای نوح! با سلامتی و برکت از ما برای تو و امتهایی که با تو هستند، فرود بیایید. امتهای دیگری خواهند آمد که ما آنها را متعهد میکنیم، سپس عذاب دردناک به آنها میرسد.
تِلْکَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهَا إِلَیْکَ ۖ مَا کُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلَا قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هَٰذَا ۖ فَاصْبِرْ ۖ إِنَّ الْعَاقِبَهَ لِلْمُتَّقِینَ ﴿۴۹﴾ این از اخبار غیب است که به تو وحی میکنیم، نه تو و نه قومت پیش از این میدانستید. صبر کن، عاقبت برای متقین است.
قصه حضرت هود (ع) و قوم عاد وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا ۚ قَالَ یَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَکُمْ مِنْ إِلَٰهٍ غَیْرُهُ ۖ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ ﴿۵۰﴾ به قوم عاد برادرشان هود را فرستادیم. گفت ای قوم! خدا را بپرستید، معبود غیر از او ندارید، شما تنها افترا میکنید. یَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا ۖ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَى الَّذِی فَطَرَنِی ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿۵۱﴾ ای قوم!
از شما اجری نمیخواهم، اجرم فقط بر ذمۀ خالق من است، آیا عقل نمیکنید؟ وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُمْ مِدْرَارًا وَیَزِدْکُمْ قُوَّهً إِلَىٰ قُوَّتِکُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِینَ ﴿۵۲﴾ ای قوم! از رب خود استغفار کنید و به او توبه کنید، تا باران فراوان برایتان بفرستد و قوت شما را زیاد کند، و مجرمانه از حق روی نگردانید.
قَالُوا یَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَیِّنَهٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِکِی آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِکَ وَمَا نَحْنُ لَکَ بِمُؤْمِنِینَ ﴿۵۳﴾ قوم گفتند ای هود! حجت روشنی نیاوردی، ما خدایان خود را به قول تو رها نخواهیم کرد و به تو ایمان نخواهیم آورد.