بررسی باورهای رایج درباره استرس: حقایق و توهمها از منظر علم

بررسی باورهای رایج درباره استرس حقایق و توهمها از منظر علم, همه ما تجربه استرس را داشتهایم و درک نسبی از ماهیت آن داریم، اما باورهای نادرست فراوانی نیز در مورد این پدیده وجود دارد. بسیاری فکر میکنند استرس همیشه مضر است یا میتوان تنها با ورزش از آن خلاص شد. در این مقاله به تحلیل صحت و سقم باورهای متداول درباره استرس میپردازیم.

استرس تنها در ذهن ما وجود دارد | تقریبا درست بیرونریزی استرس در بدن قابل مشاهده است و با هورمونهایی مانند کورتیزول مرتبط میباشد. این فرآیند از مغز، بهویژه نواحی آمیگدالا و هیپوتالاموس، آغاز میشود. پژوهشها نشان میدهد که پایه واکنش مغز به استرس از اوایل کودکی، حتی در دوران جنینی، شکل میگیرد.

مادران باردار تحت استرس شدید، ممکن است نوزادانی را به دنیا بیاورند که واکنش شدیدتری به هورمونهای استرس نشان دهند و حتی تغییراتی در دیانای آنها ایجاد شود. با این حال، این موضوع به معنای محکوم بودن به اضطراب مداوم نیست. افراد میتوانند از طریق راهکارهای روانشناختی چون خودشکوفایی مسیر خروج از استرس را بیابند، هرچند این راه دشوار است اما غیرممکن نیست.

برخی مطالعات حاکی است اگر به فردی باور دهید که او از افرادی است که استرس ندارد، علائم کمتری گزارش میکند. همچنین تحقیقات دیگری بر نوجوانان در مناطق محروم شیکاگو نشان داد که اگر بر شرایط زندگی تمرکز نکنند، حالت بهتری خواهند داشت. از این منظر، تلقی استرس به عنوان یک مفهوم ذهنی-مغزی، صحت دارد.

استرس همیشه برای شما بد است | غلط استرس در بقای انسان نقش بنیادین داشته و بارزترین عملکرد آن، پاسخ جنگ یا گریز در برابر تهدیدات جانانه بوده است. شواهدی وجود دارد که استرس میتواند تمرکز را تقویت نماید. مطالعهای بر بازیکنان ویدیوگیم در تورنمنتها نشان داد که افراد با سطح کورتیزول پایینتر، بدترین عملکرد را داشتند، در حالی که برندگان سطح کورتیزول بالاتری (البته نه بیش از حد) ثبت کردند.

میزان استرس بهینه برای هر فرد متفاوت است و پیشبینیپذیری استرس، اثرات مخرب آن را کاهش میدهد؛ مثلاً رهبر ارکستر علائم استرس نشان میدهد، اما این استرس ناشی از نشاط است و احتمال عوارض منفی کمتری دارد.

استرس تنها در مدیران مرد پرمشغله وجود دارد | غلط عقود طولانی پژوهشهای استرس تنها بر روی مردان (بهویژه مدیران) متمرکز بود، اما پژوهشی پیشگام در سوئد نشان داد که افرادی که باید زمان بیشتری را برای دیگران صرف کنند و کنترل کمی بر زندگی خود دارند، بیشترین استرس را تجربه میکنند. تحقیقات بعدی نیز تأیید کرد که مسئولیتهای اجتنابناپذیر — چه مراقبت از دیگران و چه داشتن چندین شغل — عامل اصلی استرساند.

در دنیای مدرن، شغلهایی نظیر انبارداری در شرکتهای بزرگ که نیازمند تمرکز بیوقفه و کار مداوم هستند، ترکیبی از تمام خطرات روانی-اجتماعی شغلی را در خود جای دادهاند. استرس مقوله نگرانکننده جدیدی است | غلط درک مدرن ما از استرس بر پایه آزمایشهای هانس سلیه در دهه ۱۹۳۰ بر روی موشها استوار است، اما پیشینه استرس به دورانی قبلتر بازمیگردد. نوآوریهایی چون راهآهن و تلگراف در قرن نوزدهم نیز منبع استرس شدید بودند.

در سال ۱۸۸۱، جرج میلر برد در کتاب خشمگینی آمریکایی به ابعاد مختلف استرس پرداخت. استرس پدیده جدیدی نیست، اگرچه در عصر مدرن دچار تحول شده است. در مقایسه با قرن نوزدهم، انسان امروز از شبکههای حمایتی دولتی، امید به زندگی بالاتر و نرخ مرگومیر کودکان بسیار پایینتر برخوردار است، اما در مقابل، بومباران اطلاعاتی از طریق تلفنهای هوشمند، نوع جدیدی از استرس را تحمیل کرده است.

اصطلاح سرریز دادهها توسط آلوین تافلر در سال ۱۹۷۰ ابداع شد که به شدت تحولات فناوری و تأثیر آن بر مغز اشاره دارد. استرس ناشی از غمهای بزرگ است | تقریبا غلط شاعر آمریکایی چارلز بوکوفسکی در شعر بند کفش به نکته ظریفی اشاره کرد انسانها با تغییرات بزرگ زندگی میتوانند کنار بیایند، اما تداوم تراژدیهای کوچک — مانند پاره شدن بند کفش در لحظه آخر یا قبضهای پرداختنشده — است که فرسایش میکند.

مطالعات متعدد تأیید میکنند که استرس مزمن طیف وسیعی از افراد را تحت تأثیر قرار میدهد، اما مقیاس یک غم یا نگرانی کاملاً نسبی است. آنچه برای یک شخص استرس کوچک است، برای فرد دیگر میتواند غم بزرگی باشد، بسته به شرایط معیشتی، درآمد و بافت زندگی. هیچکس نمیتواند قضاوت کند که چرا فردی به خاطر مسئلهای ظاهری کوچک دچار استرس شده است.

ورزش همیشه میتواند استرس را برطرف کند | غلط اگرچه مطالعات متعدد اثرات مثبت فعالیت بدنی بر کاهش علائم استرس را تایید کردهاند، اما تحقیقات دیگری نشان میدهد ورزش با شدت بالا میتواند شرایط را بدتر سازد. در یک پژوهش، شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند گروهی مصاحبه شغلی استرسزا را تجربه کرد و گروه دیگر تست فیزیکی سنگین با دوچرخه ثابت انجام داد.

نتایج نشان داد گروه دوم سطوح کورتیزول بالاتری داشتند و استرس تا ساعتها پس از تمرین در آنها باقی ماند. کورتیزول به خودی خود مضر نیست و در تنظیم قند خون و بیداری صبحانه نقش دارد، اما مشکل زمانی پیش میآید که بدن به تحریکهای نامناسب واکنش استرسی نشان دهد. برای مدیریت استرس از طریق ورزش، فعالیتهای متوسط و مناسب با سطح تحمل فرد توصیه میشود، نه تمرینات شدید و فرساینده.

هنگام استرس وزن کم میکنید | درست و غلط برخی افراد تحت استرس مزمن وزن از دست میدهند، در حالی که دیگران دچار اضافهوزن میشوند. دو عامل هورمونی و رفتاری در افزایش وزن ناشی از استرس دخیل هستند. سطح بالای کورتیزول با انباشت چربی در ناحیه معده مرتبط است. همچنین استرس تمایل به مصرف غذاهای چرب، شیرین و نمکی را افزایش داده و افراد استرسزده مقدار غذا بیشتری مصرف میکنند.

حیوانات نیز استرس دارند | درست سیستم هورمونی جنگ یا گریز در تمام پستانداران، پرندگان، ماهیها، دوزیستان و خزندگان وجود دارد. استرس در حیوانات تنها در شرایط تهدید جان محدود نیست؛ مطالعات روی میمونها نشان میدهد حیوانات با رتبه اجتماعی پایینتر، سطوح هورمونهای استرس بالاتری دارند. اما تفاوت بنیادین انسان، استرس ناشی از پیشبینی رویدادهای آینده است.

به تعبیر رابرت ساپولسکی، دایناسورها در لحظه فرار یا شکار استرس میگرفتند، اما هیچ دایناسوری نگران اصطکاک سیارهای با زمین نبود. انسانها به وفور دچار استرسهای آیندهنگرانهاند و اگر فردی نگران امتحان ماه نباشد، عجیب تلقی میشود. این نوع استرس در طبیعت انسانی ریشه دارد و نباید منبع عیب یا گناه باشد.

تقصیر شماست که استرس دارید | غلط این باور از دو منظر اصلی نادرست است اول، استرس بیشتر تحت تأثیر عوامل بیرونی اجتنابناپذیر (مانند فقر) شکل میگیرد و دوم، تجربیات دوران کودکی و نوزادی واکنش بدن را به استرس حساستر میسازد. استرس فرار از شرایطی که باعث آن شده (مانند فقر) را دشوارتر میکند. پژوهشی در ایالات متحده نشان داد افراد فقیر هنگام فکر کردن به هزینه تعمیر ماشین، در تستهای شناختی عملکرد ضعیفتری داشتند.

تأثیر استرس بر عملکرد مغز تقریبا معادل یک شب بیخوابی یا افت ۱۵ امتیازی در آیکیو است. در مرحله اول، استرس تقصیر شما نیست؛ تنها وقتی در گرفتار استرس هستید، ذهن شما به خوبی کار نمیکند تا بتوانید راه حلی بیابید. کاری از دست شما برنمیآید | تقریبا غلط با وجود اینکه شرایط زندگی استرس را تحمیل میکند و واکنش فیزیولوژیک بدن غیرارادی است، اما میتوان علائم آن را مدیریت و کاهش داد.

رژیمهای غذایی غنی از سبزیجات سبز و پلیفنولها به دلیل خاصیت ضدالتهابی، میتوانند سطح کورتیزول را کاهش دهند. رواندرمانی، مدیتیشن، خواب کافی، روابط اجتماعی باکیفیت، شنیدن موسیقی، عطردرمانی و لمس انسانی نیز اثربخش هستند. پیشازهرچیز، باید استرس را به عنوان یکی از حالات طبیعی و زیستی بپذیریم تا بتوانیم به طور موثری با آن مدیریت کنیم.