احتمالا بهتر است با یک سوال سرمقاله امروز را آغاز کنیم؛ سوالی که هر شهروندی در کلان‌شهر بزرگی چون اصفهان از خود می‌پرسد چه می‌زان با مقوله فرهنگ شهروندی آشنایی دارید و از گالری‌ها و تبلیغات شهری چه انتظاری دارید؟ وقتی به بیلبورد‌های شهری نگاه می‌کنید، چه می‌زان شما را نسبت به فرهنگ شهروندی آگاه می‌کنند؟ اصلا به عبارت‌ها و مطرح‌های آن‌ها دقت می‌کنید یا بی‌اعتنایی از کنارشان می‌گذرید؟ اگر تعریفی کلی داشته باشیم، یونسکو فرهنگ شهروندی را قابلیت‌های اکتسابی، سبک کلی تعامل‌های انسانی و سازه‌ای جمعی می‌داند که از ارزش‌ها و هنجار‌های هر فرهنگ ریشه می‌کشد. این فرهنگ الزاماتی را در قالب ارزش‌ها و هنجار‌ها در زندگی اعضای جامعه نهادینه می‌کند که بیانگر سبک زندگی و شکل‌دهنده تعامل انسان‌ها در بافت نوین زندگی اجتماعی است. به باور ژان ژاک روسو، شهروند مدام در جستجوی حس جمعی است و میل دارد در امور جامعه خود پویا و فعال باشد. فرهنگ به معنای راه‌حل‌های زندگی اعضای یک جامعه است و اعضای جامعه در عناصر فرهنگی شریک‌اند، از همین رو امکان برقراری ارتباط و همکاری با یکدیگر را دارند.
اما بحث ما الان توضیح کلاسیک درباره فرهنگ شهروندی نیست؛ مهم‌تر از آن نقد این واقعیت است که متاسفانه گالری‌های شهر بیش‌تر از ترویج فرهنگ شهروندی و القای اطمینان به شهروندان مبنی بر اینکه مراعات عبارت‌های داخل پوستر‌ها و بنر‌ها می‌تواند فرهنگ و کیفیت زندگی شهرنشینی را ارتقا دهد و آسایش بهتری در شهر ایجاد کند، در جستجوی نصیحت کردن و پند دادن هستند که گاه با عبارات کنایه‌آمیز، تهوع‌آور یا خلاف واقعیت‌های آن منطقه و مردم بیان می‌شوند.
پوستر‌هایی که نه تنها در محتوا نتوانسته‌اند نظر مردم را جلب کنند، بلکه در فرم و شکل ارائه هم آنقدر ضعیف و بد هستند که بیش‌تر از جلب اطمینان، نوعی نگاه لجبازی را به جامعه تلقین می‌کنند. گویی مدیران و برنامه‌ریزان کمیته فرهنگ شهروندی اصلا در جامعه خود وجود ندارند و از دوراز ذهن مردم ایده می‌پردازند. در این مطالب گاه به فرهنگ جامعه و مخاطب مقصد نیز دقت نمی‌شود، حتی توانایی مخاطب در برخی موارد مورد توجه قرار نمی‌گیرد. سخنانی که به جای جلب مشارکت و پویایی شهر، به گسستگی جامعه شهری دامن می‌زنند و شکاف‌ها را عمیق‌تر می‌کنند، که بی‌اعتمادی و عدم همراه‌ی شهروندان با طرح‌های شهری را به همراه خواهد داشت. احتمالا این نکته هم مهم است که نمی‌توان یک سخن را به همه گفت؛ چون اگر مخاطب سخن ما نباشند، از ما نمی‌پذیرند و باید بررسی کنیم که مخاطب مطلب کیست و دغدغه او چیست. تنها اشاره به چند مورد از این تبلیغات شهری که نتوانسته‌اند همراه‌ی مردم را به خود جلب کنند، می‌تواند مطلب را شفاف‌تر کند. از تبلیغاتی که برای فرهنگ‌سازی طرح تازه جمع‌آوری زباله‌ها زده شد، طرح‌هایی که تکنیک‌های رسانه‌ها را نشانه گرفت، ازدواج، چیدمان منزل تا سگ‌گردانی در شهر، پارک‌گردی شهروندان و اکنون نوع سخن‌رانی. طرح‌هایی که حتی از محتوا‌های فضای مجازی هم چند ماه عقب‌اند و با شکلی بد به سطح گالری‌های شهر آمدند. همانند طرح این ۵ کار را در پارک نکنید در حالی که در گالری‌های شهری باید خلاقیت و تازگی چاشنی محتوا و مطلب دقیق و درست باشد، نه پیروی از محتوای زرد و بی‌ویژه شبکه‌های اجتماعی.
وقتی بدون هیچ توضیحی به شهروند بگوییم جمعه تعطیل است یا شنبه زوج و یکشنبه فرد، چه چیزی به شهروند القا می‌کنیم؟ یا بدون اشاره به اینکه چه رسانه‌ای مورد نظر است بگوییم رسانه افترا می‌گوید یا بزرگ‌نمایی می‌کند، حتما حمایت شهروندان از رسانه‌های شهر را ضایع می‌کنیم. یا وقتی بی‌دقتی به مشکلات جوانان برایشان از ازدواج و داشتن چند فرزند سخن می‌گوییم، از شهروندانی که خانه‌های محقری دارند که جای یک گلدان خالی هم ندارند می‌خواهیم چیدمان فلان سبک را داشته باشند، یا بی‌دقتی به اینکه شهروندان اصف‌هانی چقدر به پارک و محله خود حساس هستند، آن‌ها را نصیحت می‌کنیم که چطور پارک بروند، کجا بنشینند و… یا اینکه چطور سخن بگویند. این موارد بیش‌تر از اینکه فرهنگ شهروندی را ارتقا دهد، باعث بی‌توجه‌ی شهروندان به گالری‌های شهری می‌شود که با هزینه‌های بالا و صرف زمان زیاد در اتاق فکر‌های شهرداری تهیه شده‌اند.
قبل از هر تبلیغی باید دید مخاطب ما کیست؟ چه می‌زان از شهروندان مخاطب عباراتی هستند که در گوشه‌گوشه شهر می‌زنیم؟ آیا برای مثال مقوله سگ‌گردانی برای خانواده‌هایی که در محله‌هایی زندگی می‌کنند که از دست سگ‌های بی‌صاحب عاصی رنج می‌کشند، جایگاه‌ی دارد؟ گفتن اینکه روی چمن پارک ننشینید برای مردمی که پارک محله‌شان یک مترمربع چمن هم ندارد و در تابستان خاک می‌خورند و در باران و برف زمستان گل است، کاربرد دارد؟ مردم اصفهان که آخر هفته‌ها به رسم قدیم مهمانی دارند و رفت‌وآمد‌های خانوادگی افزایش آشکاری دارد، در نتیجه تولید زباله افزایش می‌یابد، آیا می‌توان انتظار داشت جمعه جمع‌آوری زباله تعطیل باشد یا به صفر برسد؟ آیا با گفتن اینکه جای جوراب در یخچال نیست و جای مو در غذا است، آن هم در کل شهر، می‌توان به عده‌ای که حیوانات خانگی را به محیط شهر می‌آورند گفت شهر جای حیوان نیست، یا فقط با این عبارت دیگر شهروندانی که باید صبح بانشاط به محل کار بروند را ناخشنود می‌کنیم؟ اصلا چرا آنقدر در و دیوار‌های شهر را می‌خواهیم پر از نصیحت کنیم در حالی که از مقوله‌های مهم فرهنگ شهروندی غافل شده‌ایم؟ تا به حال چه می‌زان از این مطالب اثرگذار بوده و توانسته مردم را همراه کند؟
بعضی اوقات می‌توان با اقداماتی بسیار کم‌هزینه‌تر از آنچه الان انجام می‌شود، شهروندان را نسبت به انجام برخی مسئولیت‌ها تشویق کرد. با پشتیبانی خود مردم کمپین‌هایی را راه‌اندازی کرد و بدون اینکه بخواهیم آن‌ها را نصیحت کنیم، در مسئولیت‌های شهروندی مشارکتشان دهیم. کارزار‌هایی که در این سال‌ها چند مثالش اتفاق افتاد و برخی از فعالان محیط زیست در چهارباغ و حاشیه رودخانه عمل به جمع‌آوری فیلتر‌های سیگار یا پلاستیک و زباله کردند و هر روز بر تعداد شهروندانی که به این پویش‌ها می‌پیوندند افزوده می‌شود. احتمالا بهتر است اول درباره چیزی با مردم سخن بگوییم که قضیه‌شان باشد. نباید درباره آن چیز‌هایی که قضیه زندگی واقعی شهروندان نیست با آن‌ها صحبت کنیم. آن زمان مردم به راحتی از آن عبور می‌کنند. مدیران و برنامه‌ریزان شهری باید این مسئله را هم بدانند که در شرایط اقتصادی جاری مردم دوست ندارند سازمان‌هایی چون شهرداری پولشان را صرف دعوت مردم به اخلاق از طریق بیلبورد کند. سپس مردم به این هم نگاه می‌کنند که چه فردی به آن‌ها نصیحت می‌کند؛ افرادی که نتوانسته‌اند فکری به حال معضلات مهم شهر و سازمان تحت امرشان کنند یا در نظافت و آسفالت و اجرای چند پروژه هم ناتوان مانده‌اند. به هر سو، وقتی می‌توان امیدوار بود که شهروندان با مدیران شهر همراه و هماهنگ باشند و طرح‌ها و برنامه‌های آن‌ها را جلو ببرند، تا بدانند این طرح‌ها کمکی به سطح کیفیت زندگی شهری‌شان می‌کند و اولویت‌های آن‌ها هم مورد توجه قرار گرفته است. وقتی آموزش‌های فرهنگ شهروندی در راستای گسترش زندگی شهرنشینی، رشد اقتصادی، بهبود کیفیت زندگی، تشکیل دانش و توانایی، فراهم کردن فرصت‌های شغلی و افزایش انسجام جامعه قدم بردارد، آنگاه مردم هم با اطمینان بیش‌تری با آنچه برای ارتقا و گسترش شهرشان برنامه‌ریزی شده همراه‌ی می‌کنند و اصفهان به واقع به یک شهر زنده، پویا و آماده برای مشارکت در یک زندگی جمعی مدنی تبدیل می‌شود.
