تحلیل تغییرات جمعیتی ایران و آسیا از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳؛ رشد

تحلیل تغییرات جمعیتی ایران و آسیا از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳؛ رشد، چالشها و پتانسیلهای اقتصادی, بر اساس دادههای استخراج شده از چشمانداز جمعیت جهان در سال ۲۰۲۴ سازمان ملل متحد، جمعیت جهانی از سال ۱۹۹۰ تا به امروز حدود سه میلیارد نفر افزایش یافته است. نکته قابل توجه این است که نیمی از این رشد در قاره آسیا محقق شده که نشاندهنده پویایی جمعیتی این قاره در طول سه دهه گذشته است.

رتبهبندی تغییرات جمعیتی در کشورهای آسیایی رشد بیسابقه در خاورمیانه منطقه خاورمیانه بیشترین نرخ رشد نسبی جمعیت را در میان کشورهای آسیایی ثبت کرده است. کشورهایی مانند قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی توانستهاند جمعیت خود را در بازه زمانی مورد بررسی، سه تا شش برابر افزایش دهند. این پدیده اغلب ناشی از مهاجرت گسترده نیروی کار و توسعههای اقتصادی ناشی از درآمدهای نفتی بوده است.

وضعیت جمعیت در قدرتهای بزرگ آسیا تقریباً تمام کشورهای آسیایی در طول سه دهه اخیر شاهد افزایش قابلتوجهی در جمعیت بودهاند. آمارهای کلیدی پرجمعیتترین کشورها به شرح زیر است هند با ۶۲ درصد افزایش، موتور اصلی رشد جمعیتی قاره محسوب میشود. چین با ۲۴ درصد رشد، اگرچه نرخ افزایش پایینتری داشته، اما همچنان یکی از دو قطب جمعیتی جهان باقی مانده است. اندونزی ۵۰ درصد افزایش جمعیت داشته است.

پاکستان با ۱۰۲ درصد رشد، بیشترین نرخ افزایش مطلق در میان قدرتهای جمعیتی را تجربه کرده است. کاهش جمعیت در ارمنستان و گرجستان در تضاد با روند کلی قاره، تنها دو کشور ارمنستان و گرجستان که دارای موقعیت جغرافیایی فرا قارهای هستند، کاهش جمعیت را تجربه کردهاند. عامل اصلی این افت، درگیریهای نظامی و پیامدهای اقتصادی ناشی از آن بوده که منجر به موجهای گسترده مهاجرت شده است.

پتانسیل جمعیتی و تأثیر بر اقتصاد جهانی سهم آسیا در تولید ناخالص جهانی افزایش جمعیت، به ویژه در چین و هند، تقاضا برای کالاها و خدمات را تشدید کرده و موتور رشد اقتصادی قاره را در حرکت قرار داده است. در حال حاضر آسیا با داشتن ۳۶ درصد سهم از تولید ناخالص جهانی، از قاره آمریکای شمالی که سهم ۳۱ درصدی دارد، پیشی گرفته است. این تفوق اقتصادی، انعکاس مستقیم قدرت جمعیتی و نیروی کار جوان این قاره است.

چالشهای پیش رو در مسیر توسعه با وجود رشد چشمگیر اقتصادی و جمعیتی، بخشهای وسیعی از آسیا همچنان با چالشهای ساختاری روبرو هستند. ناامنی غذایی، فقر و درگیریهای داخلی همچنان موانع جدی در برابر توسعه پایدار محسوب میشوند. علاوه بر این، اقتصادهای پیشرفته آسیایی با پدیدهای جدید مواجه شدهاند پنجره جمعیتی در حال بسته شدن است.

با کاهش نرخ باروری و پیری جمعیت، سیستمهای تأمین اجتماعی تحت فشار سنگینی قرار گرفتهاند تا نیازهای روزافزون سالمندان را برآورده کنند. این تغییر ساختاری، چالش بزرگ آینده برای سیاستگذاران منطقه محسوب میشود.